Complementaire zorg is aanvullende zorg die gegeven wordt naast de reguliere zorg. Het noemt ‘complementair’ (of: aanvullend) omdat het de gangbare medische behandelingen niet kan vervangen. Het richt zich dan ook niet tot de ziekte, maar in de eerste plaats tot ontspanning en het verhogen van de kwaliteit van leven. De focus ligt op het verminderen van klachten zoals pijn, misselijkheid, braken, angst, vermoeidheid, slaapproblemen…
Aromatherapie
Geur is ongelooflijk krachtig voor het menselijk lichaam en beïnvloedt onze stemming, emoties en geheugen. Net als muziek, hebben geuren een heilzame werking op lichaam, ziel en geest. Aromatherapie is een oude kunst die de kracht van geur inzet om comfort en gezondheid te bieden in gespecialiseerde zorg, inclusief palliatieve zorg.
“Je kan een geur niet raken, je wordt telkens door een geur geraakt.”
Het gebruik van etherische oliën (oliën gewonnen uit plantenmateriaal) is van onschatbare waarde omdat ze tal van voordelen en ondersteuning bieden in een zorgomgeving, zowel voor patiënten, mantelzorgers als zorgverleners.
Etherische oliën hebben een positieve invloed op ons fysieke, emotionele, sociale en spirituele welzijn. In de palliatieve zorg kunnen deze worden gebruikt om verschillende lichamelijke symptomen te verlichten zoals kortademigheid, misselijkheid, gespannen gevoel, pijn, hoesten, vermoeidheid, jeuk, wonden, huidinfecties,… Daarnaast zorgen ze voor een veilige en troostende sfeer en dragen ze bij aan het emotioneel welzijn. Etherische oliën en hun toepassingen kunnen ondersteuning geven bij het remmen van angst, stress, gepieker, lusteloosheid, verdriet…
Van de vele oliën en geuren die beschikbaar zijn, is het bij palliatieve patiënten net heel belangrijk om zorgvuldig een passende geur uit te zoeken. Hou rekening met de gevoeligheid van de patiënt, de reden van gebruik, bekende voorkeur of afkeer van bepaalde aroma’s… Het geur- en smaakpatroon van de persoon kan doorheen de tijd ook veranderen door de behandelingen die hij/zij ondergaat, zoals chemotherapie of bestraling. Daarnaast is de wijze van toediening (inhalatie, verdamping, zachte massage, etc.) natuurlijk ook van belang.
Massage
Aanrakingen in de zorg beperken zich maar al te vaak tot de dagelijkse, praktische handelingen zoals wassen en verzorgen. Een massage kan de palliatieve patiënt bewust maken dat het lichaam ook nog steeds een bron van positieve ervaringen kan zijn. De massage kan door de verpleegkundigen gecombineerd worden met de dagelijkse verzorging, maar kan ook door de naasten gebeuren opdat zij op een waardevolle manier nabij kunnen zijn en zorg kunnen dragen voor hun dierbare. Zowel de patiënt als diegene die de massage toepast, moeten zich er comfortabel bij voelen. Aandacht voor privacy en intimiteit is belangrijk.
Een massage geneest niet maar zorgt er wel voor dat er endorfines vrijkomen, ook wel de lichaamseigen pijnstillers genoemd. Massage verbetert de doorbloeding van het lichaam en geeft –naast ontspannen spieren- ook een algemeen gevoel van ontspanning, geborgenheid en troost.
De klassieke massage, van handen, voeten, de rug, de benen maakt gebruik van strijkingen en rustige ritmische druk op de spieren en gewrichten. In het geval van obstipatie kan het helpen de buik te masseren. Een massage kan al dan niet gecombineerd worden met essentiële oliën.
De heilzame kracht van creativiteit
Emotionele ondersteuning in de laatste levensfase richt zich voornamelijk tot het beluisteren van de emoties van de patiënt en zijn naasten en hierover in gesprek gaan. Wanneer er geen behoefte is aan praten of als woorden te kort schieten, kan creativiteit een verrijkende manier zijn om uiting te geven aan emoties.
Creatief aan de slag gaan kan met: verf, klei, mooi papier, mandala’s, muziek (maken), schrijven... Alles waarvan men voelt dat het helpt om gedachten of gevoelens te uiten. Creativiteit reikt andere manieren aan om verbinding te ervaren met zichzelf en met naasten. Het kan een houvast bieden in een periode van verwerking en afscheid nemen van dierbaren en van het leven.
Het vraagt een verfijnd afstemmen, aangepast aan de situatie.
Meditatie
Meditatie draait om stilte. Je laat je geest volledig tot rust komen en probeert uiteindelijk tot een andere staat van bewustzijn te komen door je volledig op het hier en nu te focussen. Je komt hierdoor in contact met je eigen spiritualiteit.
Door meditatie breng je je hele ‘systeem’ tot rust. Het maakt je lichaam rustig, maar tegelijkertijd alert. Je krijg een betere focus, je kan beter slapen… Het kan je bloeddruk en hartslag verlagen. Verder ontspant het je spieren waardoor pijn mogelijk draaglijker is en de angst of stress afneemt. Je wordt je bewust van je eigen lichaam door je ademhaling te volgen en gedachtes te observeren. Door te mediteren kan je afstand nemen van de gedachtes die in je hoofd rondgaan. Je neemt ze waar, maar beoordeelt ze niet.